Cüce Sözcüğünün Kavram ve Kullanım Alanları

 

Bilimsel alanlarda özel bir konu veya sorun üzerine yazılan incelemeye monografi adı verilmektedir. Monografiler, tek bir konuda ya da bir konunun ayrıntısına kadar yoğunlaşılmış bilimsel incelemelerdir. Daha çok dar boyutlu bir sınırlı araştırmalarda kullanılan monografiler belirli bir konuyu ayrıntılı şekilde inceleyen çalışmalardır. Herhangi bir konuyu derinlemesine (ayrıntılı) ele alarak inceleyen yönteme “monografi metodu” adı verilmektedir. Bu tür çalışmalar Türkiye’de ya bir kişi ya da bir mekân üzerinedir. Doğrudan bir kelimeyi ele alan ayrıntılı bir biçimde ele alan bu çalışmasından dolayı Dr. Öğr. Üyesi Kürşat EFE’yi kutluyoruz.
Fakülte Dekanımız Prof. Dr. D. Duygu Kılıç’ı ziyaretinde kitabını armağan eden Efe, alanında ilk olan çalışmadan bahsetti: 
Halk arasında ‘cücelik’ olarak bilinen ‘kısa boyluluk’ olarak da tanımlayabileceğimiz ‘cüce’ kavramı geçmişten bugüne dilimizde ve kültürümüzde farklı evrelerden geçmiştir. Günümüzde genellikle olumsuz anlam yüklemesiyle karşımıza çıkan bu kavram Batı’da “cücelikle yaşayan birey”  veya “çok kısa boylu birey” olarak tanımlanmaktadır. Doğrudan “cüce” kelimesinin kullanılmasına karşı çıkılmaktadır. 1957’de ABD’de kurulan ‘Little People of America’ (LPA) örgütünün “küçük insanlar” tanımı da dikkate değerdir. LPA, kısa boylu bireyleri ve ailelerini etkileyen önemli sorunlara çözüm ve küresel farkındalık getirmeye çalışan ve hayatları boyunca cüce insanların yaşam kalitesini iyileştirmeye kendini adamış bir örgütlenmedir. Tıp’ta ‘akondroplazi’  (kalıtsal cücelik) olarak bilinen bu kavram için doktorların da genel olarak “boy kısalığı” ifadesini kullandıkları bilinmektedir. Bir ile bir buçuk metre arasındaki yetişkin bir kişi cüce olarak kabul edilirken ülkemizde cücelerin özel bir örgütlenmelerinin olmadığı görülmüştür. Yine de 2019’dan itibaren engelli raporlarında cücelik tanımı yer almaktadır. Cücelik, sadece insana özgü bir sağlık durumu değildir. İnsandan hareketle (insandan doğaya aktarım yoluyla) yer adları, mitoloji, şiir, masal, tiyatro, çocuk oyunu, roman, bitki bilimi, hayvan bilimi, gök bilimi, işletme ve teknoloji gibi birçok alanda kullanılan bir kavram hâline gelmiştir.
Cüce kelimesinin köken bilgisinin (etimolojisinin) yanında tarihsel gelişimi, hayata, dile ve edebiyata yansımaları, bilim dallarındaki kullanım alanları bu çalışmada ele alınmıştır. Türkiye’de bir kelime üzerine derinlemesine çalışmalar yok denecek kadar azdır. Biz de cüce kelimesini ayrıntılı şekilde ele aldığımız bu çalışmaya “monografi” başlığını koymayı tercih ettik. Dildeki kullanımları ayrıntılı olarak ele alınan cüce kelimesinin edebî metinlerdeki yansımaları yanında tıp, bitki, hayvan, uzay bilimlerindeki kullanımları için birçok yayın incelendi. Tarihî metinlerden bilimsel yayınlara kadar geniş bir tarama yapıldı, üç bölüm çerçevesinde kelimenin tarihsel gelişimi, sözlüklerdeki durumları, kökeni, edebî ürünlerdeki ve diğer bilim dallarındaki kullanımları üzerine derinlemesine inceleme yapıldı. Bu incelemeyle kelimenin kavram ve kullanım alanı belirlenmiş, bu kelimeyle bağlantılı başka kelimeler de araştırılarak eş ve art zamanlı olarak kelimenin gelişimi ve yayılımı gözler önüne serilmiştir.
Makale, bildiri, sözlük maddesi olarak çok sayıda çalışma olmasına rağmen bir kelimenin gelişimi ve yayılımı hakkında ayrıntılı çalışmalar yaygın değildir. Bu tür sözcük monografisi çalışmasıyla bu alanda adım atarak daha ufuk açıcı ve daha güzel çalışmalar yapılmasına ön ayak olma amacını taşımaktayız.